|
Hell hath no fury like a woman scorned. พงศาวดารหรือตำนานรัฐต่างๆ ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้บันทึกเรื่องราวเกี่ยวกับผู้หญิงไว้ไม่มากนัก นานๆ จะมีวีรกษัตรีย์หรือวีรสตรีปรากฏสักองค์หนึ่งหรือคนหนึ่ง หากเป็นเชื้อพระวงศ์ ส่วนใหญ่ที่มีการเอ่ยนามเล่าขานก็มักจะมีบทบาทในฐานะตัวประกันหรือผู้ที่ถูกส่งไปแต่งงานกับเจ้านายต่างบ้านต่างเมืองเพื่อสร้างความสัมพันธ์ทางการเมือง จะมีข้อยกเว้นอยู่บ้าง เช่น ในกรณีของรายาหรือราชินีแห่งรัฐปัตตานีในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 16-17 ซึ่งมีฐานะเป็นผู้ปกครองดินแดนติดต่อกันถึง 4 รัชกาล แม้จำนวนอาจจะไม่มากและบทบาทก็ซ้ำๆ กัน แต่หากอ่านพงศาวดารดีๆ เราจะพบว่าผู้หญิงในอดีตหลายต่อหลายคนมีส่วนทำให้โฉมหน้าประวัติศาสตร์ของบ้านเมืองนั้นๆ เปลี่ยนไปอย่างมีนัยสำคัญ เรื่องที่จะเล่าต่อไปนี้เป็นเรื่องของยะโฮร์ (Johor) ซึ่งปัจจุบันเป็นรัฐหนึ่งของประเทศมาเลเซีย สุลต่านที่สืบทอดราชวงศ์องค์ปัจจุบันทรงพระนามว่าสุลต่านมาห์มุด อีสกันดาร์ (สุลต่านพระองค์นี้เคยดำรงตำแหน่งพระราชาธิบดี หรือ Yang di Pertuan Agung ประมุขของประเทศมาเลเซียระหว่าง ค.ศ.1981-1986) สิ่งที่น่าสนใจคือหากเราไล่สาแหรกวงศ์ของสุลต่านยะโฮร์องค์ปัจจุบันย้อนกลับขึ้นไป จะพบว่าพระองค์ไม่ใช่ชาวมลายูแท้ แต่มีเชื้อสายของชาวมลายูปนบูกีส์ ที่เป็นเช่นนี้มีสาเหตุสำคัญมาจากผู้หญิง… ภูมิหลังของยะโฮร์
 ในโลกมลายู รัฐที่ได้รับการยกย่องว่าเป็นรัฐต้นแบบทางการเมือง-วัฒนธรรมได้แก่อาณาจักรมะละกา ซึ่งเป็นเมืองท่าสำคัญและรุ่งเรืองมากในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 15 ชาวมลายูถือว่าราชวงศ์ที่ปกครองมะละกาสืบเชื้อสายมาจากมหาราชาแห่งศรีวิชัย จึงเป็นราชวงศ์ที่มีศักดิ์ศรีเหนือกว่าบรรดาเจ้าผู้ครองรัฐมลายูอื่นๆ อย่างไรก็ตาม อาณาจักรมะละกาซึ่งก่อกำเนิดขึ้นในราวทศวรรษ 1400 รุ่งเรืองอยู่แค่
ระยะเวลาสั้นๆ เพราะเพียงใน ค.ศ.1511 มะละกาก็ถูกยึดครองโดย
ชาวโปรตุเกส หลังจากนั้น บริเวณคาบสมุทรมลายูก็ขาดศูนย์กลาง
ทางการเมืองที่เป็นที่ยอมรับกันทั่วไป คงมีแต่รัฐมลายูน้อยใหญ่ที่เป็นอิสระต่อกัน ในบรรดารัฐมลายูที่เติบโตขึ้นหลัง ค.ศ.1511 รัฐยะโฮร์ถือตัวว่าสืบทอดมาจากอาณาจักรมะละกาโดยตรงตามสายราชวงศ์กษัตริย์ กล่าวคือ หลังจากที่สุลต่านมาห์มุด ชาห์ซึ่งเป็นสุลต่านองค์สุดท้ายของมะละกาสิ้นพระชนม์ระหว่างที่หลบหนีโปรตุเกสในราว ค.ศ.1527 หรือ 1528 โอรสของพระองค์ก็ได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นกษัตริย์ ทรงพระนามว่าสุลต่านอเลาดิน รีอายัต ชาห์ พระองค์ได้อพยพผู้คนไปตั้งหลักแหล่งบริเวณลุ่มแม่น้ำยะโฮร์ตอนล่างสุดของคาบสมุทรมลายูอย่างถาวร และได้พยายามฟื้นฟูสถานะของยะโฮร์ให้เป็นรัฐที่สืบทอด
เชื้อสายราชวงศ์และอำนาจทางการเมืองของมะละกา
ช่วงร้อยปีแรกของยะโฮร์ถือได้ว่าลุ่มๆ ดอนๆ เพราะถูกโจมตีจากศูนย์อำนาจอื่นๆ รอบข้าง โดยเฉพาะจากรัฐอะเจะห์ (Aceh) ซึ่งเป็นเมืองท่าที่คุมการค้าทางตอนเหนือของช่องแคบมะละกา สถานะของยะโฮร์มาเริ่มมั่นคงขึ้นหลังจากที่รัฐอะเจะห์แพ้สงครามต่อกองกำลังรวมของโปรตุเกส ยะโฮร์และปัตตานีใน ค.ศ.1629 พอถึงทศวรรษต่อมา ยะโฮร์หันไปสร้างไมตรีกับบริษัท V.O.C. ของดัตช์และได้ร่วมมือกันช่วงชิงมะละกาจากโปรตุเกสมาให้ดัตช์ได้สำเร็จใน ค.ศ.1641 ผลจากความร่วมมือครั้งนี้ทำให้ยะโฮร์ได้รับสิทธิพิเศษในการทำการค้ากับเมืองท่าดัตช์-มะละกาเป็นการตอบแทน ความสัมพันธ์ทางการค้ากับดัตช์ทำให้ยะโฮร์กลายเป็นเมืองท่าที่รุ่งเรือง
ขึ้นอย่างรวดเร็วมากในช่วงครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษที่ 17 ช่วงระยะเวลาตั้งแต่
ค.ศ.1641 ถึง 1699 ถือเป็นยุคทองของรัฐยะโฮร์ ซึ่งขึ้นมามีศักดิ์ศรีในสายตาของชาวมลายูเกือบเทียบเท่าอาณาจักรมะละกา ยะโฮร์ได้พยายามรักษาจารีตประเพณีและทำหน้าที่ราชสำนักที่สืบทอดมาจากมะละกามาจนปลายคริสต์ศตวรรษ
ที่ 17 จึงได้เกิดวิกฤติการณ์ทางการเมืองที่สำคัญขึ้นเมื่อสุลต่านมาห์มุด ชาห์ถูกลอบปลงพระชนม์โดยหมู่ขุนนางใน
ค.ศ.1699 เหล่าขุนนางได้ยกอัครเสนาบดีเบนดาฮารา อับดุล จาลิลขึ้นเป็นสุลต่าน แม้ว่าการเปลี่ยนราชวงศ์ครั้งนี้จะก่อให้เกิดความไม่พอใจขึ้นในหมู่รัฐมลายูอื่นๆ อยู่บ้างเนื่องจากสุลต่านพระองค์ใหม่มีพื้นเพมาจากคนระดับขุนนางเท่านั้น แต่เมื่อยะโฮร์สามารถธำรงบทบาททางการค้าและความมั่นคงทางการเมืองไว้ได้ ก็สามารถเรียกความมั่นใจและการยอมรับในหมู่รัฐมลายูกลับคืนมาได้แม้จะไม่เท่าเดิม
ในช่วงเวลาเดียวกับที่เกิดเหตุการณ์ผันผวนขึ้นที่รัฐยะโฮร์ ก็ได้มีพัฒนาการ
ประวัติศาสตร์ที่สำคัญอีกอย่างหนึ่งเกิดขึ้นในบริเวณกลุ่มเกาะอินโดนีเซีย ได้แก่
การอพยพย้ายถิ่นของชนเผ่าบูกีส์ (Bugis) จากเกาะสุลาเวซีมายังคาบสมุทรมลายู และการรวมกลุ่มของชนเผ่ามีนังกาเบา (Minangkabau) บนเกาะสุมาตรา ในคริสต์ศตวรรษที่ 17 เมื่อดัตช์เริ่มเข้าไปมีบทบาทในหมู่เกาะโมลุกกะซึ่งอยู่ใกล้กับเกาะสุลาเวซี ดัตช์ได้สนับสนุนให้อารุง ปาลักกะ ผู้นำของแคว้นโบเน (Bone) บนเกาะสุลาเวซีเข้าโจมตีและปกครองแคว้นอื่นๆ การปกครองที่เข้มงวดของอารุง
ปาลักกะทำให้ชาวบูกีส์บางกลุ่มเริ่มอพยพออกมาหาที่ตั้งหลักแหล่งใหม่ ผู้นำบูกีส์ที่มีบทบาทสำคัญคือกลุ่มนักรบพี่น้อง 5 คน ซึ่งเดินเรือท่องทะเลเข้ามาติดต่อยังเมืองท่าและราชสำนักต่างๆ ในบริเวณช่องแคบมะละกา ชวาและเกาะบอร์เนียว  สำหรับชนเผ่ามีนังกาเบานั้นเป็นชนพื้นเมืองซึ่งตั้งถิ่นฐานอยู่บริเวณตอนกลางและทางตะวันออกของเกาะสุมาตรามานานแล้ว ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 16 และต้นคริสต์ศตวรรษที่ 17 ชนเผ่านี้ตกอยู่ใต้อำนาจของรัฐอะเจะห์ ต่อมา เมื่ออำนาจทางการเมืองของอะเจะห์อ่อนลง ชาวมีนังกาเบาจึงเริ่มรวมตัวกันแน่นแฟ้นขึ้นทางฝั่งตะวันออกของเกาะสุมาตรา โดยเฉพาะที่ลุ่มน้ำคัมปาร์และอินดรากีรีซึ่งเคยเป็นเมืองขึ้นของรัฐยะโฮร์มาก่อน เหตุการณ์ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 18 จึงเป็นเรื่องของการแย่งชิงความเป็นใหญ่ในบริเวณช่องแคบมะละการะหว่างชนสามกลุ่ม ได้แก่ ชาวมลายูแห่งยะโฮร์ ชาวมีนังกาเบาและชาวบูกีส์
เต็งกูเติงงะห์ (Tengku Tengah) ราชธิดาแห่งบัลลังก์ยะโฮร์
เรื่องราวเริ่มเข้มข้นขึ้นเมื่อผู้นำมีนังกาเบาจากรัฐซีอะก์ (Siak) บนเกาะสุมาตราที่ประวัติศาสตร์เอ่ยถึงในนามของ “ราจากจิก” (Raja Kecik ซึ่งแปลว่า “ราชาน้อย”) ได้นำทัพมีนังกาเบาเข้าโจมตีและเอาชนะกองทัพของยะโฮร์ได้ใน
ค.ศ.1718 ราจากจิกกล่าวอ้างตนว่าเป็นโอรสลับของสุลต่านมาห์มุด ชาห์แห่งยะโฮร์ที่ถูกเหล่าขุนนางปลงพระชนม์
ดังนั้น จึงมีสิทธิในราชบัลลังก์ของยะโฮร์ อย่างไรก็ตาม ในชั้นต้น ราชากจิกคงจะตระหนักว่าศักดิ์ศรีของตนเองยังด้อยกว่าราชวงศ์ยะโฮร์อยู่หลายขุม จึงยอมให้สุลต่านอับดุล จาลิลปกครองยะโฮร์ต่อไป แต่ขอรางวัลในฐานะผู้ชนะโดยการอภิเษกกับพระธิดา สุลต่านอับดุล จาลิลในฐานะผู้แพ้ก็ต้องจำยอมให้มีการหมั้นหมายระหว่างราชากจิกกับเต็งกูเติงงะห์ พระธิดาองค์ใหญ่  ปัญหาเกิดขึ้นเมื่อวันหนึ่ง สุลต่านอับดุล จาลิลไปพบราชากจิกพร้อมกับพระธิดาองค์รองชื่อเต็งกูกามาเรียะห์ (Tengku Kamariah) พอประสบพบพักตร์ ความรักก็เกิดขึ้น ราชากจิกขอเปลี่ยนตัวคู่หมั้นทันทีโดยขออภิเษกกับพระธิดาองค์น้องแทน เรื่องนี้เรียกได้ว่าทำให้หดหู่กันทั้ง
ราชสำนักยะโฮร์ทีเดียว สุลต่านก็เคือง พระราชบุตรองค์ใหญ่ก็โกรธ แม้แต่พระธิดาองค์น้องก็ไม่อยากอภิเษก แต่ใครจะเจ็บแค้นและเจ็บช้ำได้เท่า
เต็งกูเติงงะห์ พระธิดาองค์ใหญ่คงจะไม่มีอีกแล้ว แพ้สงครามต้องทนให้
คนที่ตนเองเหยียดว่าด้อยกว่ามาทำใหญ่อยู่ในแผ่นดินยังไม่พอ ต้องทำใจทำตามหน้าที่ของยุวกษัตรีย์ยอมแต่งงานเพื่อการเมือง แล้วยังมาโดนคนไม่รู้จักธรรมเนียม ไม่มีสกุลรุนชาติทิ้งอีก ต้องทนดูน้องสาวเข้าพิธีอภิเษกอย่างเสียดแทงใจ
หลังจากที่ราชากจิกยกฐานะของตนเองจากผู้ปกครองรัฐเล็กๆ มาเป็นพระราชบุตรเขยของสุลต่านยะโฮร์ได้ไม่นาน กลุ่มพี่น้องชาวบูกีส์ก็ปรากฏตัวขึ้นที่ราชสำนักของยะโฮร์ ราชากจิกอาจจะมีความระแวงว่าจะมีคู่แข่งหรืออย่างไรไม่ทราบได้ แต่ในการจัดงานต้อนรับแขกผู้มาเยือนครั้งนี้ ราชากจิกได้ออกต้อนรับแขกเมืองโดยทำตัวเสมือนเป็นสุลต่านยะโฮร์เสียเอง แถมยังมีการประกาศด้วยว่าจะลดฐานะของสุลต่านอับดุล จาลิลลงไปเป็นอัครเสนาบดีตามเดิม
ว่าไปตามจริง พวกผู้ชายของราชวงศ์ยะโฮร์ขณะนั้นดูจะไม่ค่อยมีน้ำยาเท่าไร เพราะโกรธขนาดไหนก็แค่บ่น ไม่ทำอะไรเป็นชิ้นเป็นอัน มีแต่เต็งกูเติงงะห์ พระธิดาองค์ใหญ่เท่านั้นที่ถือว่าเมื่อมีแค้น ก็ต้องชำระ ดังนั้น เมื่อราชสำนักยะโฮร์จัดงานเลี้ยงรับรองชาวบูกีส์ ซึ่งตามธรรมเนียมของ
ราชสำนักอิสลาม สตรีจะออกต้อนรับแขกผู้ชายไม่ได้ แต่เต็งกูเติงงะห์ก็ไม่ยอมแพ้ นางไปยืนอยู่ข้างหลังม่านที่กั้นฝ่ายหน้ากับฝ่ายใน แหวกม่านออกนิดนึงและโยนตุ้มหูใส่ตักนักรบบูกีส์คนสำคัญพร้อมเอ่ยปากพอให้ได้ยินว่า “ถ้าท่านเก่งและกล้าหาญจริงอย่างที่คนร่ำลือกัน ก็ช่วยแก้แค้นแทนข้า แทนพ่อของข้า แทนชาวยะโฮร์ให้ด้วย ถ้ากำจัดอ้ายคนถ่อยได้ เราจะยอมเป็นทาสรับใช้ทุกอย่าง” หนุ่มนักรบบูกีส์ได้ยินเช่นนี้มีหรือจะนิ่งเฉย ตอบไปทันทีว่าจะแก้แค้นให้ และถ้าทำได้สำเร็จ ขอแค่ให้แต่งตั้งพี่น้องบูกีส์คนใดคนหนึ่งเป็นอุปราชของยะโฮร์และให้ตำแหน่งนี้สืบทอดอยู่ในสายตระกูลของชาวบูกีส์สืบไปเท่านั้น เมื่อพระธิดาเปิดประเด็น สุลต่านก็รับลูกต่อได้ทันที ทำการผูกมัดพันธะสัญญาโดยอภิเษกเต็งกูเติงงะห์ให้กับพี่ชายคนโตของนักรบชาวบูกีส์ ตอนนี้ชาวบูกีส์เลยกลายเป็นเขยพี่-เขยน้องกับราชากจิก เวลาผ่านไปอีกพักหนึ่ง แต่ไม่มีอะไรคืบหน้า ผู้นำยะโฮร์ มีนังกาเบาและบูกีส์ที่เกี่ยวดองกันผ่านผู้หญิงของยะโฮร์ได้แต่นั่งคานอำนาจกันไปมา ในที่สุด
ก็พระธิดาองค์ใหญ่อีกนั่นแหละที่ “มือก็ไกว ดาบก็แกว่ง” มากกว่าเพื่อนเพราะแค้นของพระนางยังไม่ได้รับการชำระ
วันหนึ่งพอได้ยินข่าวราชากจิกกับเต็งกูกามาเรียะห์มีปากเสียงกัน พระนางก็ถือโอกาสไปเอาตัวน้องสาวออกมาจากวังของพระสวามี แม้ราชากจิกมาตามเอาชายาคืน (ดูท่าจะรักจริงเหมือนกันนะ) พระนางก็ไม่ให้ จึงเกิดเป็นชนวนให้สู้รบกันขึ้นรอบที่สอง ที่แย่หน่อยคือตอนที่เกิดเรื่อง พี่น้องบูกีส์ไม่อยู่ที่ยะโฮร์ ราชวงศ์ยะโฮร์ก็ เลยสู้ชาวมีนังกาเบาไม่ได้ ต้องหนีลงเรือระหกระเหิน ราชากจิกสั่งให้แม่ทัพเรือของตนตามถึงที่สุดและสั่งว่าถ้าเจอ ให้สังหารสุลต่านอับดุล จาลิลเสีย แล้วจับตัวคนอื่นๆ กลับมา ซึ่งแม่ทัพเรือมียังกาเบาก็ทำได้ตามคำสั่ง เหตุการณ์ตอนนี้ ผู้บันทึกพงศาวดารของยะโฮร์ถึงกับรำพึงผ่านตัวอักษรออกมาเลยว่า “ท่านผู้อ่านคงจะรู้นะว่าผู้หญิงเป็นยังไง เวลาที่เต็มไปด้วยความโกรธ เกลียด แค้นขึ้นมาละก็ มักจะทำอะไรอย่างไม่มีความยั้งคิด ไม่สนใจเลยว่าจะเกิดผลอย่างไร” แต่ท้ายที่สุด ผลที่เกิดนั้นน่าจะถือได้ว่าเป็นการเปลี่ยนโฉมหน้าประวัติศาสตร์ของยะโฮร์ อย่างแรกคือหลังจากที่สุลต่านอับดุล จาลิลถูกชาวมีนังกาเบาปลงพระชนม์ นักรบบูกีส์ก็ถือเหตุนี้ทำสงครามกับราชากจิกจนกระทั่งสามารถขับไล่ราชากจิกและ
ชาวมีนังกาเบาออกไปจากยะโฮร์ได้สำเร็จ นอกจากนั้น เหตุการณ์นี้ยังส่งผลในระยะยาวอีกด้วย กล่าวคือ ผู้นำบูกีส์ได้สนับสนุนให้สถาปนาโอรสของสุลต่านอับดุล จาลิลขึ้นเป็นกษัตริย์ยะโฮร์องค์ต่อมา ได้แก่ สุลต่านซูไลมาน อัล-อาลัม
ชาห์ ขณะเดียวกัน ก็เสนอให้ย้ายราชสำนักของสุลต่านองค์ใหม่ไปอยู่ที่เมืองรีเอาบนเกาะบินตันทางตอนใต้ของสิงคโปร์เพื่อความคล่องตัวในการทำการค้า เราจึงเรียกประวัติศาสตร์ยะโฮร์ช่วงนี้ว่าสมัย “ยะโฮร์-รีเอา”  สุลต่านยะโฮร์องค์ใหม่ตอบแทนชาวบูกีส์โดยให้ตำแหน่งบริหารที่ถาวรและสูงส่งหลายตำแหน่ง ที่สำคัญที่สุดคือตำแหน่งอุปราช หรือ รายามูดา ซึ่งตอนนี้เรียกใหม่ว่า ยังดีเปอตวน มูดา (Yang di Pertuan Muda) หรือ ยัมตวน มูดา (Yamtuan Muda) ตำแหน่งนี้จะสืบทอดตามสายตระกูลของชาวบูกีส์เท่านั้น ด้วยเหตุนี้ ชาวบูกีส์จึงก้าวเข้ามาเป็นพลเมืองส่วนหนึ่งของรัฐยะโฮร์-รีเอาอย่างแน่นแฟ้นและถาวร ตลอดคริสต์ศตวรรษที่ 18 ชาวบูกีส์มีส่วนในการสู้รบป้องกันอาณาจักรยะโฮร์-รีเอาจากการรุกรานของชาวมีนังกาเบาและ
ชาวดัตช์นับครั้งไม่ถ้วน
นอกจากนี้ อุปราชชาวบูกีส์ยังมีบทบาทในการวางรากฐานทางการค้าให้แก่เมืองท่ารีเอาโดยการใช้เครือข่ายการค้าและความสัมพันธ์กับชุมชน
บูกีส์อื่นๆ ที่ตั้งถิ่นฐานครอบคลุมไปทั่วบริเวณช่องแคบมะละกา สุมาตราและบอร์เนียว ในเมื่ออุปราชชาวบูกีส์มีความสำคัญต่อราชบัลลังก์ของยะโฮร์ถึงเพียงนี้ ก็เป็นอันเข้าใจได้ว่าจะต้องมีการกระชับความสัมพันธ์ทางเครือญาติโดยการแต่งงานระหว่างผู้นำชาวมลายูและชาวบูกีส์ต่อกันมาอีกหลายรุ่น
ดังนั้น สุลต่านที่ปกครองรัฐยะโฮร์-รีเอาจึงมีเชื้อสายมลายูปนบูกีส์สืบต่อมาจนถึงองค์ปัจจุบัน ทั้งหมดนี้พอจะกล่าวได้ว่ามีจุดเริ่มต้นมาจากความแค้นของผู้หญิงตัวเล็กๆ คนเดียว....
 |
